خیلی از والدین میپرسن که چه زمانی و چطور باید زبان دوم رو به بچهشون یاد بدن. آیا بچه باید اول زبان مادریش رو کامل یاد بگیره؟ چه روشی برای آموزش زبان به بچههای کوچیک مؤثرتره؟ اگه خودمون زبان بلد نباشیم، چیکار کنیم؟ و درنهایت نحوه آموزش زبان به بچهها چجوری باشه؟ من طناز فرازی هستم، روانشناس و امروز در سایت طناز و شما میخوایم به طور کامل دربارهٔ آموزش زبان دوم به کودکان صحبت کنیم و به همهٔ این سوالها جواب بدیم.
چرا این موضوع رو دوباره مطرح میکنم؟
من فوقلیسانس اولم در زمینهٔ آموزش بوده و شاخهٔ تخصصیش آموزش زبان انگلیسی به افرادی بوده که زبان اولشون انگلیسی نیست. بنابراین جز رشتهٔ روانشناسی که فوق گرفتم توش، سه تا فوق دارم و یکی دیگهش اینه. پس میدونم که دارم به شما چی میگم و الان رو هوا حرف نمیزنم.
بهترین سن برای یادگیری زبان دوم
بهترین سن یاد گرفتن زبان دوم برای بچهها بین دو تا سه سالگی تا ۵ یا ۶ سالگیه. بهترین روش برای یادگیری زبان برای بچهٔ این سنی اینه که مثل زبان مادری یاد بگیره. یعنی چی؟ یعنی خیلی خیلی زیاد بشنوه، بعد صحبت کنه، بعد بخونه و بعد بنویسه.
بچههای کوچولوی این سنی تمرکزشون روی یک موضوع مدتش طولانی نیست. برای همین میگیم شنیداری؛ چون وقتی میشنون، این مغز انقدر فعاله و تند تند داره چیزای مختلفو یاد میگیره. شما میبینین بچه بدون اینکه گرامر بلد باشه، بدون اینکه مستقیم نشسته باشه و کسی بهش یاد داده باشه، شروع میکنه به اون زبان حرف زدن. مگه شما نشستید زمانبندیها رو به بچه یاد دادین؟ خودش یاد میگیره. بعدم خودش خودشو هی اصلاح میکنه به صورتی که به ۵ یا ۶ سالگی که میرسه، تقریباً خیلی درست و کامل داره حرف میزنه. زمانها رم رعایت میکنه، جمعها رم رعایت میکنه، قبل از اینکه وارد مدرسه شده باشه. وارد مدرسه میشه و خوندن و نوشتنش رو یاد میگیره که اونم خیلی بچهها الان خیلی زودتر از مدرسه بلدن. زبان دوم هم همینه.
روشهای آموزش زبان دوم به کودکان
حالا چه جوری و چی بذاریم برای اینکه بچه یاد بگیره؟
کارتون به زبان اصلی
کارتون به زبان انگلیسی خیلی زیاده و در دسترس. روی یوتیوب هست، توی اینستاگرام هست، از شبکههای مختلف و از اپلیکیشنهای مختلف هست. فلش هست. میتونیم بگیریم و برای بچه کارتون به زبان اصلی بذاریم. بهتره که این کارتونها زیرنویس به زبان انگلیسی هم داشته باشن، چون بچه همینجوری که داره میشنوه، عکس کلمات رو هم میبینه.
فلشکارت
این مدلیه که ما به بچههای کوچولو زبان دوم یاد میدیم: فلشکارت میگیریم. یه سری کارته؛ مثلاً بالاش نوشته A بزرگ و a کوچیک، بعد عکس یه سیب گذاشته و زیرش نوشته Apple. من وقتی اینو به بچه نشون میدم، بچه هم A رو میبینه، هم سیبو میبینه، هم من Apple رو میخونم و شکلشو داره میبینه. بچه شکلی یاد میگیره. برای همینم بچه خوندنو زودتر از نوشتن بلده. هنوز بلد نیست اینو بنویسه، ولی وقتی این کلمه رو میبینه، مثل زبان چینی که میدونین همش سمبوله یعنی حرفی نیستش که خونه یه شکل خاصی از نوشتن میشه، بچهٔ کوچولو همینجوری یاد میگیره. Apple این کلمه سمبل برای سیب میشه.
پس میشه کارتون به زبان اصلی، بهتره با زیرنویس انگلیسی، و این فلشکارتها.
پس این فلشکارتها هست: در مورد اعداد هست، میوهها هست، وسایل خونه هست. بعد کمکم فلشکاردها سختتر میشه، جملههای کوتاه میشه، در مورد احساسهای مختلف هست. اینا رو میتونین بخرین و با بچهتون کار کنین. اگر خودتون هم زبان بلد نیستین، اصلاً اشکالی نداره. شما هم با بچهتون با اینا یاد میگیرین. اینا خیلیاشون سیدی یا نوار هم دارن که میتونین گوش کنین و تلفظ درستشو یاد بگیرین، یا اون کارتون رو بشینین با بچهتون ببینین.
امیدوارم این مطلب تا اینجا براتون مفید بوده باشه. اگه به موضوعات روابط بین آدمها و آموزشهای مربوط به بچهها علاقه دارید، در بخش آموزشهای رایگان، مطالب متنوع دیگهای هم هست که هر کدوم به یکی از چالشهای روابط میپردازن. دعوتتون میکنم که با استفاده از لینکهای پایین بقیه مقالات رو هم مطالعه کنید.
- چجوری به سوال بچهها درباره مرگ جواب بدیم؟
- دو سالگی وحشتناک در کودکان
- روش صحیح تنبیه بچهها
- مسئولیت بچهها برای نگهداری از والدین
- چجوری بچه رو از شیر مادر بگیریم؟
مستندهای طبیعت
یکی از راههای دیگه اینه که یه خورده که بچهها بزرگتر میشن، از برنامههایی مثل «راز بقا»، مثل National Geographic، مثل «حیات وحش»، مثل «کرهٔ زمین» استفاده کنین. حالا من دارم ترجمهٔ تحتاللفظی میکنم اینا رو. اینها رو با انگلیسی رسا روش حرف زدن. مثلاً یکیش که در مورد پنگوئنهاست و من خیلی دوست داشتم، آقای Morgan Freeman که هنرپیشه هم هستن و صدای خیلی گرم و خوبی دارن، خیلی واضح، شمرده و آروم راجع به زندگی پنگوئنها توضیح دادن و جذابه.
راجع به کرهٔ زمین داریم، راجع به دایناسورها داریم، راجع به حیوانات مختلف داریم، راجع به شکار کردن داریم. اینها همه به زبان انگلیسی هستن. لهجش مهم نیست که انگلیسی یا آمریکایی باشه، هر کدوم باشه چون واضحه، بچه میفهمه و یاد میگیره. میتونین کمکم از اینا استفاده کنین.
ما داریم راجع به بچههای کوچیک بین ۲ تا ۵ یا ۳ تا ۶ سال صحبت میکنیم. بعدش بچه میتونه بره کلاس، با همسنهاش بشینه و یاد بگیره. در این دوره که بهترین سن زبانآموزیه و برای کلاس رفتن بچه یه خورده زوده، ما از این ابزارها میتونیم استفاده کنیم که زبان دوم یا حتی دوم، سوم یا دوم، سوم، چهارمو به بچه یاد بدیم.
اگه خودمون زبان بلد نباشیم چیکار کنیم؟
بچههایی هستن اینجا که ماماناشون دوتا زبان بلدن، پدر دوتا زبان دیگه بلده و با بچه شروع میکنن همه رو صحبت کردن. بچههای اینجوری معمولاً یه خورده دیرتر زبون باز میکنن، ولی وقتی شروع میکنن به حرف زدن، همه رو با هم حرف میزنن. حالا بچههای ما فارسی دارن صحبت میکنن و ما میخوایم فقط انگلیسی رو اضافه کنیم. خیلی کار راحتیه.
مادر و پدرها میپرسن «خب ما اگه خودمون بلد نبودیم؟» الان گفتم: میتونین خودتون با بچهتون یاد بگیرین. اگه بلد هستین و زبانتون خیلی خوب نیست، من توصیه میکنم که کلاس بگیرین. یا به صورت خصوصی همسرا، زن و شوهر با هم برین و خوشم بهتون میگذره، یا معلم بیاد خونه، یا به صورت آنلاین. الان که خیلی راحت شده، هم برای مدرس راحته و هم برای شما. کلاس آنلاین میگیرین، هزینهشون رو میدین و باهاتون با بهترین روشها کار میکنن.
خوبیش چیه؟ هم هی بیشتر میتونین به بچه کمک کنین، هم برای خودتون خوبه. آموزش زبان و کلاً کارایی که مغزمون رو درگیر میکنه که هم توش یادگیری هست و هم حافظه، یعنی از هر دوتاش داریم استفاده میکنیم، یکی از ابزارهای خیلی خوب برای اینکه دمانس و آلزایمر رو بندازیم عقب، هی هولش بدیم عقب و در سنین پایین دچارش نشیم.
پس یادگیری زبان نه تنها به درد زندگی روزمرهتون با بچهتون میخوره، به درد زندگیتون به صورت کلی میخوره. اطلاعاتتون میره بالا، فیلمهای زبان اصلی رو راحتتر متوجه میشین، با آدمهای بیشتری از کشورهای دیگه میتونین ارتباط برقرار کنین و از نظر مغزی هم براتون بسیار بسیار مفیده.
یکی از فایدههای دیگرش اینه که این گوگولیهای فسقلی که بزرگ بشن، مثل بلبل زبان انگلیسی حرف میزنن. اگه من مادر و شمای پدر بلد نباشیم، بعد هر حرفی رو که بخوان خصوصی با هم بزنن یا هر برنامهریزی شیطنتباری که بخوان بکنن، به انگلیسی به هم میگن و من و شمام سر میز اینجوری همو نگاه میکنیم، یه لبخند میزنیم و هیچی هم نمیفهمیم چی میگن. بعد هی حرص میخوریم! بنابراین بهتره از الان که بچهها کوچیکن، شما هم زمان بذارین. یا همزمان با بچه یاد بگیرین، همینجوری که دارین براش توضیح میدین برای خودتونم تکرار میشه و اون کارتون رو میبینید و خودتونم متوجه میشید، یا اینکه معلم هم بگیرید که سرعت پیشرفتتون بیشتر شه. چون بچه از یه جایی به بعد دیگه سرعتش میشه مثل سرعت نور.
چرا بچه حتماً باید زبان بلد باشه؟
اینکه میگید «حتماً بچه باید زبان بلد باشه؟» چرا بلد نباشه؟ وقتی من میتونم به فرزندم یک ابزاری بدم که همهجا ازش استفاده کنه، چرا ندم؟ بچهها مسافرت میرن، بچهها دوستانی از کشورهای دیگه ممکنه داشته باشن، بچههای ما فیلم و کارتون میخوان ببینن، بچههای ما کتاب به زبان اصلی میخوان بخونن. ترجمه هر چقدر هم خوب باشه، اون اصل مطلب رو مثل وقتی که یک کتاب رو به همون زبانی که نوشته شده میخونید، هیچوقت بهتون نمیده.
بعدم میگم مغز و کورتکس مغز، خیلی خوبه و برای خود مغز خیلی خوبه که بچه این چیزا رو در بچگی یاد بگیره. از خیلی جنبهها برای بچهتون خوبه.
تأثیر زبان بر اعتماد به نفس بچه
بعد بچه عقب میمونه، چون بیشتر بچهها الان حداقل یک زبان جز زبان مادری رو بلدن. اگه بچهٔ من بلد نباشه، قطعاً تافتهٔ جدابافته میشه و اعتماد به نفسش میاد پایین.
اگه اعتماد به نفس بچهٔ من در چند زمینه بیاد پایین، در زمینهٔ مثلاً زبان بیاد پایین، ظاهرش رو مواظب نباشم، هی غذاهای کربوهیدراتی بدم، هی بگم «بچه تپله، چقدر خوب! خوب تپله!» همینجوری تپل بزرگ میشه. بعد میرسه به سن ۱۳ یا ۱۴ سالگی، چه پسر چه دختر، هیکل براش مهم میشه و بقیه اینجوری نیستن. باز میشه تافتهٔ جدابافته.
یک سری چیزها هست، حالا اینو در زمینهٔ آیپد و کلاً هر چیزی که با تکنولوژی سر و کار داره، آیفون، آیپد، تبلت، هرچی که هست، در این زمینه هم حتماً یه یوتیوب مفصل درست میکنم. یک سری چیزها هست که الان جزو این زمان است، مال زندگی مدرن ماست و ما یک جایی باید اینو به بچهمون نشون بدیم و به بچه یاد بدیم و بهش آموزش بدیم: طرز صحیح استفاده ازش، یا یادگیریش به صورت کلی، یا میگم ظاهری چه جوری مواظب باشه، مدیریت این چیزها.
چون اگه بچه بلد نباشه، میگم تو سه تا چهار تا زمینه کافیه اعتماد به نفسش بیاد پایین و شروع میکنه رو عزت نفسش تأثیر گذاشتن. بعد یهو یک بچهٔ نوجوان و تینیجر داری که یا میره سمت سوءاستفاده از مواد مختلف، حالا میخواد مشروب باشه یا میخواد مواد باشه، یا یهو رو درسش تأثیر میذاره، یا افسرده میشه و از اتاق بیرون نمیاد، یا دوستاشو میذاره کنار، یا خیلی زیادی دوستباز میشه، یا رفتاراش تغییر میکنه.
این نکته خیلی مهمه که بدونیم مسئولیت ساختن شخصیت بچه با ماست. همونطور که تو مقالهٔ مسئولیت والدین در برابر بچهها گفتم:
مسئول نصف جداییها، طلاقها، ارتباطهای بد، ما مامان باباها هستیم که یک کارهایی در زمان بچگی بچهمون میکنیم، یه اشکالاتی ایجاد میکنیم، بعد بچه میره یه کاری میکنه، تازه اون موقع میگیم: «بابا تو که یه رابطه رم نمیتونی نگه داری!» خب من کردم! شما کردی که الان نمیتونه!
پس از این سن من باید پایهها رو درست بذارم که بعداً نه بچهام دچار مشکل بشه و نه من و باباش. زبان هم یکی از همین پایههاست که اگه الان درست روش کار کنیم، بچهمون در آینده مشکلی نخواهد داشت.
اگه نکتهای براتون مبهم باقی مونده یا کنجکاوید بیشتر بدونید، حتماً سوالتون رو تو کامنتها برام بنویسید. سوالاتتون رو میبینم و پاسخ رو به صورت صوتی تو بخش «پرسش و پاسخ» سایت منتشر میکنم تا یک گفتگوی عمیقتر و زندهتر با هم داشته باشیم.
راستی، داخل سایت برای کلی موضوعات مهم دیگه هم مقاله داریم و میتونید با استفاده از لینکهای پایین به اونا دسترسی داشته باشید:
