چطور بچه رو از شیر بگیریم؟ چه زمانی باید شیر مادر رو با شیشه شیر جایگزین کنیم؟ چرا بعضی بچهها بطری رو قبول نمیکنن؟ اینا سوالاتیه که خیلی از مادرها باهاشون دست و پنجه نرم میکنن. طناز فرازی هستم، روانشناس و امروز در سایت طناز و شما میخوایم به طور کامل دربارهٔ از شیر گرفتن بچه و جایگزینی شیر مادر با بطری صحبت کنیم.
اهمیت شیر مادر در ماههای اول زندگی
ما تو چهار تا شش ماه اول بهترین چیزی که به بچهمون میتونیم بدیم و تنها چیزی که بچه لازم داره، شیر مادره. به بچهٔ زیر چهار ماه ما هیچ نوع غذای جدیدی نمیدیم. غذا منظورم غذاهای پوره شدهست، نه غذای جامد و سفت و سخت. بعد از شش ماهگی دیره. در فاصلهٔ چهار تا شش ماهگی ما باید شروع کنیم به معرفی کردن غذاهای پوره شده به بچه و بهش بدیم.
تا این موقع شیر کافیه و هر وقت که بچه دلش بخواد هست. وقتی هم که نخواد ما متوجه میشیم، چون سرعت خوردنش کم میشه یا سرش رو برمیگردونه یا کاملاً مکیدن رو متوقف میکنه. ما اینجوری متوجه میشیم که سیر شده. اینجوری نیستش که بخوایم بچه رو تربیت کنیم که رأس ساعتهای خاص شیر بخوره. هر وقت که احساس کردیم بچه گرسنهست و شیر میخواد، بهش شیر میدیم.
توی این مدت هم بچه به آب و آبمیوه و اینا احتیاجی نداره. داریم راجع به بچههایی صحبت میکنیم که اوکی هستن و با مشکل خاصی به دنیا نیومدن. بچهای که کمبود وزن داره، شاید دکتر یه مکملهایی براش بنویسه، یا بچهای که شاید خدای نکرده مشکلی داشته باشه. الان داریم راجع به بچههایی صحبت میکنیم که سالم به دنیا اومدن.
بهترین زمان برای شروع بطری
بهترین موقع که ما بخوایم بچه رو از روی خوردن سینه ببریم روی بطری، یعنی با شیشه شیر بهش شیر بدیم، پنج یا شش ماهگیه. و این کار رو خیلی آروم انجام میدیم.
چطور بطری رو به بچه معرفی کنیم؟
برای اینکه بچه بطری رو قبول کنه، حالا این بطری با خود شیر مادر هستا، کارهایی که ما باید انجام بدیم اینه که خیلی آروم اول از همه بطری رو به بچه معرفی کنیم. یعنی ابتدا ما فقط روزی یک بار بطری رو به بچه میدیم.
بطری که میدونین سریهای مختلف داره برای سرعت خوردن، که این حتماً باید به بچهٔ ما و سن و سالش بخوره. اونایی که سریشون خیلی بزرگه، شیر میپره تو گلوی بچه. اونی که خیلی فشارش کمه، ممکنه بچه خوشش نیاد و اصلاً پس بزنه و ازش استفاده نکنه. پس زمانی که متوجه شدین سری درست برای سن بچهٔ ما کدومه، اون بطری رو انتخاب میکنیم.
نحوهٔ صحیح شیر دادن با بطری
روزی یک بار، فقط یک بار، قبل از یکی از دفعاتی که بچه از سینه شیر میخوره، ما بهش شیر رو با بطری میدیم. بچه رو تو همون حالتی که شیر میدم نگه میدارم. یه خورده بالاتر. بطری رو هم عمودی نگه نمیدارم، افقی نگه میدارم که اون سر شیشه شیر کامل کامل پر نشه که بچه مجبور بشه خیلی تند تند بخوره. خیلی آروم.
پس این سری رو هم تو دهن بچه فرو نمیکنم. وقتی بچه داره دنبال سینه میگرده، میبرم آروم دم دهنش که خودش اون سر شیشه رو بکشه به طرف دهنش، نه اینکه من به زور فرو کنم توی دهنش. اینجوری شروع میکنیم و بعد کمکم تعداد دفعاتش رو بیشتر میکنیم.
اگه بچه بطری رو قبول نکرد چیکار کنیم؟
یکی از کارای دیگه که انجام میدیم، بهتره اون اول که میخوایم این کار رو انجام بدیم، بعد از اینکه بطری رو معرفی کردیم، این مرحلهٔ معرفی بطری خیلی خیلی برای بچه مهمه که مایی که مادرشیم انجامش بدیم.
اگه هر کاری کردیم بچه بطری رو نگرفت، حالا راههاشو میگم، بچه رو میبریم روی این لیوانای مخصوص بچه. دیدین که از شش ماهگی اوکیه، مجازه که ما از این لیوانایی که دو تا دسته داره به بچه بدیم که ولی یه سری داره که اونم مثل سر شیشه شیره. بچه رو میتونیم مستقیم، بچهای که خیلی در مقابل شیشه شیر مقاومت میکنه، از شش ماهگی میتونیم ببریم روی لیوان.
جدول زمانی مهم: از شیشه شیر تا لیوان
در فاصلهٔ بین ۱۲ تا ۱۸ ماهگی ما باید این پروسه رو کامل کرده باشیم. چرا؟ چون از ۱۸-۱۹ ماهگی ما کمکم شروع میکنیم این لیوانایی که سری داره رو جایگزین کردن با لیوان عادی. بچه به دو سالگی که میرسه، اینا همه باید رفته باشه کنار ولی لیوان عادی رو بگیره.
چرا استفادهٔ طولانی از شیشه شیر بده؟
چرا ما این کار رو میکنیم؟ چون استفادهٔ طولانی از شیشه شیر نه برای فک بچه خوبه و نه برای دندوناش. باعث خرابی زود دندونام ممکنه بشه. بچه ممکنه بیاندازه چاق بشه، چون هم اون رو میخوره و هم غذا رو میخوره و ساعتهای غذاییش ممکنه بریزه به هم. به همین دلیله که ما باید از شیشه شیر بریم روی این لیوانای مخصوص بچه که سری داره و از اون تا دو سالگی بریم روی لیوان.
برنامهٔ گام به گام از شیر گرفتن بچه
حالا زمانی که میخوایم به بچه معرفی کنیم که گفتیم چه کار میکنیم، بعدش که میخوایم بچه عادت کنه به شیشه شیر، شروع میکنیم فقط یکی از دفعاتی که بچه شیر میخوره رو، نه همش رو، جایگزین میکنیم با شیشه شیر.
امیدوارم این مطلب تا اینجا براتون مفید بوده باشه. اگه به موضوعات روابط بین آدمها علاقه دارید، در بخش آموزشهای رایگان، مطالب متنوع دیگهای هم هست که هر کدوم به یکی از چالشهای روابط میپردازن. دعوتتون میکنم که با استفاده از لینکهای پایین بقیه مقالات رو هم مطالعه کنید:
- دو سالگی وحشتناک در کودکان
- روش صحیح تنبیه کردن کودک
- آموزش زبان به کودکان رو از چه سنی شروع کنیم؟
- چجوری به سوال بچهها درباره مرگ پاسخ بدیم؟
چه وقتی بطری بدیم؟
این باید اون دفعهای باشه که بچه خیلی گرسنش نیست. یعنی بچهای که شب طولانیتر خوابیده و صبح پا شده خیلی گرسنشه، من اون موقع نمیخوام شیشه شیر رو بهش بدم چون بچه نمیگیره. یه وقتی که بچه خوبه، خشکه، سرحاله، اوکیه و خیلی گرسنهش نیست، من این شیشه شیر رو بهش میدم.
دومیش اینه که زورش نمیکنم تموم کنه. هر زمانی که استاپ کرد، اشکالی نداره، من ازش شیشه شیر رو میگیرم.
کمک گرفتن از دیگران
راه بعدی اینه که اجازه بدم، الان که بچه با شیشه شیر آشناست، شخص دیگهای با شیشه شیر به بچه شیر بده. چون زمانی که من مادر هستم، بچه بوی منو میگیره و همش دنبال سینه میگرده. اما زمانی که شخص دیگهای این کار رو انجام بده، بچه متوجه میشه که سینه در کار نیست و بعد از یک مدت اون شیشه شیر رو میگیره و قبول میکنه.
برنامهٔ ده روزهٔ از شیر گرفتن
یادمون هم باشه که همهٔ اینا کمکم اتفاق میافته. اینجوری نیستش که تو یه هفته من انتظار داشته باشم بچه از سینه بره به شیشه شیر و بعدم اوکی باشه و هیچ اتفاقی نیفته. برای بچههایی که یه خورده بزرگتر میشن، یعنی ما میایم:
- روز اول تا سوم: فقط یک بار به بچه بطری رو میدیم. هر چقدر خورد خورد، نخورد نخورد. ولی تعداد دفعاتی که از سینهٔ ما شیر میخوره همونو نگه میداریم.
- روز چهارم تا ششم: فقط یکی از دفعات شیر خوردن رو با شیشه جایگزین میکنیم.
- از روز ششم به بعد: اگه بچه پذیرفت و راه افتاد، هر سه-چهار روز یکبار فقط یک دفعه از دفعاتی که با سینه شیر میخوره رو حذف میکنیم.
چرا یهویی از شیر نگیریم؟
نه اینکه یهو تمامش رو حذف کنم و همه رو بخوام بچه بطری بخوره. چون این برای سینهٔ خود من خانمم خوب نیست. معمولاً، حالا نخوام لغتهای علمیش رو بگم، ممکنه که شیر گولهگوله بشه، بسیار دردناک بشه، خیلی اتفاقای مختلفی ممکنه تو سینهٔ خود زن بیفته زمانی که کمکم شیر دادن رو کم نمیکنه و یهو میخواد شیر دادن رو بذاره کنار.
بنابراین از روز ششم که تموم شد، از روز بعدش هر سه-چهار روز یکبار فقط یک دفعه از دفعاتی که با سینه به بچه شیر میدم رو کم میکنم و به جاش شیشه شیر به بچه میدم.
نقش غذای پورهای در از شیر گرفتن
یکی از چیزهای دیگه هم که خیلی کمک میکنه، گفتم معرفی کردن غذاهای پورهای متفاوت به بچهست که هم میتونه بعضیاش که رقیقتره با اون لیوانا که سرش بزرگتره بخوره، هم میتونه بشینه و با قاشق بخوره. اینم باعث میشه که بچه خیلی راحتتر هم از شیر گرفته بشه، هم بطری رو قبول کنه، چون قاشقم بهش دارم میدم.
کم کردن تعداد و طول مدت شیردهی
یکی از کارای دیگهای که انجام میدیم اینه که طول مدت شیر دادنمون رو کم میکنیم. یکی دفعاتش رو کم میکنیم، یکی طول مدتش رو. اگه هر دفعه دیگه بچه تقریباً مثلاً پنج دقیقه سر این سینهست و پنج دقیقه سر این سینه، من دفعهٔ بعد سه دقیقه نگهش میدارم. بعد از دو هفته اون سه دقیقه رو میکنم یه دقیقه، بعد حذفش میکنم. یعنی هم تعداد دفعات رو شروع میکنم کم کردن، هم طول مدتی که بچه روی سینه بوده.
وقتی بچه ناراحت میشه چیکار کنیم؟
اگه بچه شروع کنه ناراحتی کردن، چون برای بچه فقط سینه و شیر نیستش، اون احساس امنیتی که از مادرش میگیره هست. این موضوع خیلی مهمه، این موضوع رو مفصل تو مقالهٔ برطرف کردن نیاز بچههای زیر ۷ سال هم توضیح دادم:
بیشترین چیزی که بچهای که به دنیا میاد از بدو تولدش تا سن ۵-۶ سالگی بهش احتیاج داره، عشق و توجهه. عشق که یعنی مشخصه: بغل و ماچ و دوست دارم و با آدم باهاش احساسی برخورد بکنه، احساسشو به بچه نشون بده. توجه یعنی اینکه هم به نیازهاش توجه کنم و هم با بچه زمان مفید بگذرونم.
پس وقتی بچه با شیشه شیر غذا میخوره، یا بهخصوص اگه شیر خشک رو جایگزین کرده باشم، بچه طولانیمدت سیره اما دنبال سینه میگرده به خاطر اون حس آرامشش. موقعهایی که موقع شیر دادن با سینه بوده و من حذف کردم، بچه رو بغلش میکنم، ماچش میکنم، حواسش رو پرت میکنم، به روشهای دیگه این احساس امنیت رو بهش میدم. بغلش میخوابم، خواب بچه رو با اون ساعت تنظیم میکنم که بچه هنوز اون گرما و آرامش و توجه رو از من بگیره و فکر نکنه که حتماً باید شیر از سینه بخوره تا تمام اونا باشه. اینها رو هم به بچه میدم.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
حالا اگه بچهای هیچکدوم از اینها رو قبول نکرد و بعد شروع کرد به بدغذایی، یعنی ما دیدیم که وزن بچه و قدش داره دچار مشکل میشه و من غذای پوره رم دارم معرفی میکنم و بچه نمیپذیره و کاپم قبول نمیکنه و با قاشقم نمیخوره، اون موقع دیگه باید به پزشک اطفالش مراجعه کنم. پزشک اطفال چک کنه، اگه همه چیز اوکی بود، بعد به یه روانشناس کودک مراجعه کنم ببینم چرا این اتفاق داره میفته. چون معمولاً بچهها انقدر مقاومت نمیکنند.
خلاصهٔ مراحل از شیر گرفتن بچه
پس کاری که میکنیم اینه که اول، اگرم میخواین شیر رو با شیر خشک جایگزین کنین، بهترین کار همینه که اول بطری رو، بطری شیر رو به بچه معرفی کنین. گفتیم با یک بار در روز، اونم برای شاید ۳۰ ثانیه، ۴۰ ثانیه. اگه بچه قبول نکرد یا نخواست، بطری رو میذاریم کنار و از تعداد دفعات یا طول مدت شیر دادن اصلاً کم نمیکنیم تا زمانی که بچه بطری رو قبول کنه.
این کار صبر و حوصله میخواد. بطری هم تو دهن بچه فشار نمیدم، اجازه میدم بچه خودش بگیره. گاهی کمک میکنه شخصی غیر از من این کار رو انجام بده.
بعد کمکم تعداد دفعات رو کم میکنیم:
- روز یک تا سه: فقط یکی رو کم میکنیم
- روز چهار تا شش: وقتی که بچه خوب عادت کرد و یکی رو کم کردیم و باهاش اوکی شد و هیچ مشکلی پیش نیومد
- از روز ششم به بعد: هر سه-چهار روز یکبار یک وعده، یک بار که من به بچه شیر خودم رو میدم کم میکنم و بطری جایگزینش میکنم
وقتی بچه عادت کرد، بعد شروع میکنم شیر خشک رو جایگزین شیر خودم کردن.
نکات مهم دربارهٔ غذای کمکی و شیر خشک
خیلی کمک میکنه که به بچه غذای پوره شده بدم، چون مزههای مختلف رو یاد میگیره و دیگه اون پودر یا شیر خشکی که میخوام بهش بدم اذیتش نخواهد کرد. اگه یک شیر خشک رو امتحان کردم و بچه خوشش نیومد، شیر خشکهای دیگه از برندهای دیگه رو امتحان میکنم. شیر خشکها همشون مزشون مثل هم نیست.
یبوست و شیر خشک
اگه به بچه شیر خشک بدیم، بچه معمولاً دچار یبوست میشه. باید حواسمون رو جمع کنیم که توی غذاش هم آبی که بهش میدیم رو اضافه کنیم، زیر نظر پزشک، و از پزشک بپرسیم چقدر باید به بچه آب بدین اگه یبوست گرفت. چون برای بچه یبوست اصلاً خوب نیست. و اگه به غذاخوردن غذاهای پورهای افتاده، میتونیم غذاهای فیبردار رو اضافه کنیم.
غذاهای بچههای زیر یک سال
توی غذاهایی هم که مال بچههای کوچولوی زیر یک سال هست که پوره میکنیم، هیچ نوع قند، شکر، ادویه، نمکی اضافه نمیکنیم. تمام چیزهایی که اون مواد غذایی خودشون دارن برای بچه کافی هستن و احتیاج به مزهدار کردن ندارن. انقدر باید میکسهای مختلف رو امتحان کنیم تا بچه از یکی خوشش بیاد. این کار صبر و حوصله میخواد.
اگه نکتهای براتون مبهم باقی مونده یا کنجکاوید بیشتر بدونید، حتماً سوالتون رو تو کامنتها برام بنویسید. سوالاتتون رو میبینم و پاسخ رو به صورت صوتی تو بخش «پرسش و پاسخ» سایت منتشر میکنم تا یک گفتگوی عمیقتر و زندهتر با هم داشته باشیم.
راستی، داخل سایت برای کلی موضوعات مهم دیگه هم مقاله داریم و میتونید با استفاده از لینکهای پایین به اونا دسترسی داشته باشید:
