من مربی پیش‌دبستانی‌ هستم و بچه‌های ۵-۶ ساله سر درس رشد، در مورد “فوت شدن” می‌پرسن. نمی‌دونم بهترین جواب مناسب سنشون چیه؟

سوال کامل مخاطب: من ۱۲ ساله که مربیِ پیش‌دبستانی هستم و نوآموزانم ۵ تا ۶ ساله هستن. در این دوره بچه‌ها با مراحلِ رشدِ انسان آشنا می‌شن و همیشه این سوال براشون پیش میاد که بعد از دورهٔ سالخوردگی چه اتفاقی می‌افته؟! جوابی که می‌دم اینه که بعد از این مرحله انسان‌ها تغییری نمی‌کنن، اما همیشه بچه‌هایی هستن که از قبل در موردِ مرگِ عزیزان و بستگانشون تجربه دارن یا والدینی دارن که با این موضوع کنار نیومدن و به‌طور کلی حتماً در موردِ فوت شدنِ انسان‌ها از من سوال می‌کنن. و خوشبختانه من حواسشون رو پرت می‌کنم به مسائلِ دیگه، موضوع فراموش می‌شه. اما خانم دکتر، هستن بچه‌هایی که به‌شدت پیگیرِ این موضوع هستن و تا به جواب نرسن موضوع رو رها نمی‌کنن، تا جایی که من ازشون می‌خوام که از والدینشون بپرسن.خانم دکتر، من به‌عنوانِ یه مربی بهترین عکس‌العمل و جوابی که در موردِ فوت شدن می‌تونم برای بچه‌های کلاسم داشته باشم چه چیزی هست؟!
پاسخ: دکتر طناز فرازی
سلام عزیزم، چقدر من خوشحالم که مربی‌های این‌قدر مسئول داریم که میان از یه کسی که کارش هست سوال می‌کنن، واقعاً. آفرین به شما، و چقدر خوش‌شانسن اون مهدکودکی که شما رو دارن و شما اونجا کار می‌کنید، خوش به‌حالِ اونا و خوش به‌حالِ بچه‌هایی که با شما هستن.
بهترین کاری که می‌کنید همینه که جوابش رو ندید و حواسشون رو پرت کنید. اگه کسی خیلی خیلی خیلی پیگیر بود و نخواست از مامان‌ باباش بپرسه و خواست از شما بپرسه، به‌صورت خصوصی بهش بگید، نه جلوی بچه‌های دیگه. و این‌جور موقع‌ها آدم راستش رو می‌گه به زبانِ بچه‌گانه. به پیری و بیماری هم ربطش نمی‌ده.
آدم می‌گه که کلی صحبت می‌کنه که بدنِ آدم و ارگان‌های آدم هر کدوم یه طول‌ عمری دارن و ما می‌تونیم این طول‌عمر رو با ورزش، با سالم غذا خوردن، با فکرمون رو درگیر کردن، چیزهای جدید یاد گرفتن خیلی خیلی بیشتر بکنیم. ولی یه جایی این طول‌ عمر تموم می‌شه. این کار می‌کنه مثلِ یه مداد که هی می‌تراشیمش، دیگه آخر سر می‌رسه به تهش، بعد بذاریمش کنار. یک جایی این تموم می‌شه و بعد دوباره شروع می‌شه.
بحثِ انرژی یکی از بحث‌های خیلی خیلی خوبیه که من همیشه اگه بچه خیلی مسر باشه، براشون کوچولو باشه و مسر باشه، توضیح می‌دم که انرژی هیچ‌وقت از بین نمی‌ره، همیشه از یه مدل به مدلِ دیگه تبدیل می‌شه. مثلِ انرژیِ آب که میاد تو آسیاب، می‌شه انرژیِ حرکتی، گندم خورد می‌کنه، می‌شه آرد، و ما نون می‌پزیم. مثلِ انرژیِ باد که میاد این توربین‌ها رو می‌چرخونه، می‌تونه برق تولید کنه. اینا رو براشون توضیح می‌دم و می‌گم هیچ‌وقت انرژی از بین نمی‌ره.
ما انسان‌ها همه انرژی داریم، میدانِ مغناطیسی داریم، پس از یه انرژی ساخته شدیم. این انرژی آخرِ سر، زمانی که ارگان‌هامون کار نکنه، از این فُرم تبدیل به فُرمِ دیگه‌ای می‌شه، از بین نمی‌ره ولی شکلش تغییر می‌کنه. یه مثالِ دیگه هم که براشون می‌زنم برای بچه‌های کوچیک، چون خیلی براشون خوبه، برای اینکه ما کلاً درسته هر کسی اعتقاداتِ خاصِ خودش رو داره با توجه به دین و مذهبی که انتخاب می‌کنه، ولی واقعیتش اینه که هیچ‌ کدوم از ما بعد از مرگ رو ندیدیم و کسی در موردِ بعد از مرگ صحبتی نکرده که بخواد بره بیاد بگه خب در سال‌های بعدش چه اتفاقی می‌افته.
یکی از چیزهای دیگه که من به بچه‌ها می‌گم اینه که کسی که رفت لزوماً معنیش این نیست که نیست. مثلِ هوا، من هوا رو نمی‌بینم ولی خیلی کارها رو داره برام انجام می‌ده. از دماغم می‌ره تو، وارد ریه‌ها می‌شه، به کلِ بدن و عضلات و مغز و همه‌ چی کمک می‌کنه، باعثِ رشد هم می‌شه، به درخت‌ها کمک می‌کنه، اما اصلاً دیده نمی‌شه ولی هست. وقتی هم که آدم از این فُرم تبدیل به فُرمِ دیگه‌ای می‌شه، معنیش این نیست که از بین رفته. هست. اون بودنش جوریه که من با این چشمی که دارم و این مدلی که هستم نمی‌تونم ببینم، ولی معنیش این نیست که رفته و تموم شده و دیگه هیچی.